We moeten het zelf doen: over universitaire waarden

Hoewel het neoliberalisme zijn failliet bewezen heeft in de crisis van 2008, is het niet dood te krijgen. Dat deze ideologie overleeft, komt door mensen als onze voormalige rector Paul van de Heijden, die vrolijk verder gaan met het doorvoeren van ideeën die in de hele westerse wereld een hoop ellende veroorzaakt hebben. In zijn afscheidsinterview in de Mare zet hij deze ideeën uiteen: centralisering van de werkzaamheden van de universiteit, afschaffing van het Bildungsideaal (‘niet meer van deze tijd’), kortwieken van de medezeggenschap (‘past niet bij de werkelijkheid’) en overgang naar een ‘netwerkuniversiteit’ (wat dat ook moge betekenen). Een mooi voorbeeld van neoliberaal argumenteren zit ook in de opmerkingen van de rector over de Zwaartekracht-gelden. Hij impliceert dat het binnenhalen van deze beurzen de overbodigheid van medezeggenschap aantoont – alsof terugkoppeling naar de universiteitsraad de Leidse kansen op het NWO-geld zou hebben verminderd.

—-
Door Jelmer Renema
—-—-
Jelmer Renema is promovendus bij het Leidse Institute of Physics. Daarnaast is hij politiek actief in de PvdA, en schrijft hij regelmatig opiniestukken voor joop.nl
————————————

De term neoliberalisme refereert naar de ideologie die opkwam rond de Tweede Wereldoorlog, toen een kleine groep denkers het op zich nam om een nieuwe elitepolitiek te bouwen: een aristocratische politiek voor een tijd waarin iedereen gelijk heet te zijn. Het belangrijkste breekijzer van deze politiek is het idee dat de moderne aristocraten – zoals de rector – niets in de weg gelegd mag worden. Alle vormen van structuur – en vooral structuren die de massa een stem geven – zijn beperkingen, die zo snel mogelijk moeten worden afgebroken. Het was precies deze houding van ‘laat ons maar even’ die leidde tot de bankencrisis.

In The General Theory of Employment, Interest and Money (1936) schrijft de econoom Keynes over bestuurders: “The ideas of economists and political philosophers, both when they are right and when they are wrong, are more powerful than is commonly understood. Indeed the world is ruled by little else. Practical men, who believe themselves to be quite exempt from any intellectual influence, are usually the slaves of some defunct economist.” Keynes refereert hier aan het idee dat de beste manier om je zin te krijgen is om je ideeën aan ‘praktische mannen’ zoals de rector te voeren. Dat is precies wat er na de oorlog in Amerika, Groot-Brittannië en ook in Nederland gebeurd is.

Om deze reden heeft het ook geen enkele zin om onze hoop te vestigen op een andere bestuurder: het zijn de waarden die rot zijn, niet de persoon. In plaats daarvan, moeten we als universitaire gemeenschap voor onszelf besluiten wat de waarden zijn die wij belangrijk vinden. Universiteiten – en daar heeft Van der Heijden dan weer wel gelijk in – hebben een lange traditie van zelfbestuur: we moeten zelf bepalen hoe we bestuurd willen worden. Er zijn waarden die passen bij het ethos van de wetenschap, en er zijn waarden die daar niet bij passen. We moeten zelf besluiten wat de waarden zijn die een universiteit tot een universiteit maken – en dat zijn niet de waarden van Van der Heijden.

Dit opiniestuk is een verkorte versie van het ingezonden stuk dat in de Mare van 21 Februari verscheen, onder de titel ‘We moeten het zelf doen: Universitaire waarden zijn belangrijker dan een nieuwe rector’.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s